Biogas là khí sinh học sinh ra khi chất thải chăn nuôi được vi sinh vật phân hủy trong môi trường kín, không có oxy. Bài viết giải thích thành phần, cách tạo ra, ứng dụng và lưu ý an toàn khi dùng biogas.
Biogas (khí sinh học) là hỗn hợp khí, chủ yếu là metan (CH₄) và CO₂, sinh ra khi vi sinh vật phân hủy chất hữu cơ như phân gia súc trong môi trường kín, không có oxy. Trong chăn nuôi, khí này được thu vào túi biogas để đun nấu, thắp sáng hoặc chạy máy phát điện. Bài viết dưới đây giúp bà con hiểu đúng về biogas trước khi đầu tư hệ thống cho chuồng trại của mình.
1. Biogas Là Gì? Hiểu Đúng Về Khí Sinh Học Trong Chăn Nuôi
Nói đơn giản, biogas là khí sinh ra từ chính chất thải của vật nuôi khi được ủ kín. Phân và nước thải của heo, bò, gà, vịt vốn gây mùi hôi và ô nhiễm nếu xả thẳng ra môi trường. Khi đưa vào một bể ủ kín khí, chẳng hạn túi biogas bằng bạt HDPE đặt trong hố đất, các vi sinh vật yếm khí sẽ phân hủy dần chất hữu cơ và tạo ra khí. Quá trình này gọi là phân hủy yếm khí, tức là phân hủy khi không có oxy.
Một hệ thống biogas thường đi theo năm bước: chất thải từ chuồng chảy về hố lắng, vào túi biogas, khí sinh ra được dẫn qua đường ống tới bếp hoặc thiết bị dùng khí, còn nước thải sau xử lý được tận dụng tưới cây. Nhờ vậy, hệ thống vừa xử lý chất thải, vừa tạo nhiên liệu, vừa cho nguồn phân bón, đúng tinh thần chăn nuôi tuần hoàn. Mô hình này đã được nhiều nơi áp dụng, như các hộ nuôi heo ở Vị Thanh, Hậu Giang dùng túi biogas lấy khí đun nấu và tận dụng bã thải làm phân bón, theo phản ánh của Báo Nông nghiệp và Môi trường.
Xem thêm: Tìm hiểu giải pháp xử lý chất thải chăn nuôi toàn diện của Tuấn Biogas
2. Khí Biogas Gồm Những Thành Phần Nào?
Biogas là hỗn hợp của metan và CO₂, trong đó metan thường chiếm khoảng 50–70%. Phần còn lại là CO₂ cùng một lượng nhỏ các khí khác. Tỷ lệ cụ thể thay đổi theo loại nguyên liệu và điều kiện ủ nên bảng dưới đây chỉ mang tính tham khảo.
|
Thành phần |
Ký hiệu |
Đặc điểm bà con cần biết |
|---|---|---|
|
Metan |
CH₄ |
Thành phần chính, thường khoảng 50–70% thể tích. Là khí cháy được, tạo ra ngọn lửa khi đun nấu. |
|
Cacbonic |
CO₂ |
Chiếm phần lớn phần còn lại. Không cháy nên làm loãng khí, tỷ lệ càng cao ngọn lửa càng yếu. |
|
Hydro sulfua |
H₂S |
Lượng nhỏ nhưng gây mùi trứng thối, ăn mòn bếp và đường ống, độc ở nồng độ cao. |
|
Hơi nước |
H₂O |
Ngưng tụ thành nước đọng trong đường ống, nên cần bẫy nước và đi ống đúng độ dốc. |
|
Khí khác |
NH₃, N₂, H₂… |
Hàm lượng thấp, thay đổi theo nguyên liệu nạp vào túi. |
Trong các thành phần phụ, H₂S là khí bà con cần chú ý nhất. Dù chiếm tỷ lệ nhỏ, H₂S tạo mùi trứng thối, làm hỏng bếp và ống dẫn, đồng thời nguy hiểm khi nồng độ cao (xem mục an toàn bên dưới). Vì vậy hệ thống đúng kỹ thuật thường có bình lọc khí và bẫy nước trên đường ống. Khí biogas thô còn chứa hơi nước, amoniac, nitơ với lượng nhỏ.
Xem thêm: Hướng dẫn sử dụng khí biogas đúng cách cho nông hộ, trang trại
3. Khí Biogas Được Tạo Ra Như Thế Nào?
Quá trình phân hủy yếm khí gồm bốn giai đoạn nối tiếp nhau. Có thể hình dung đơn giản như sau. Giai đoạn đầu là thủy phân, khi các chất hữu cơ lớn trong phân như tinh bột, đạm và chất béo được vi khuẩn cắt thành những phân tử nhỏ hơn. Giai đoạn hai là tạo axit, khi các phân tử nhỏ này bị chuyển thành axit hữu cơ, CO₂ và hydro. Giai đoạn ba là tạo axetat, khi axit hữu cơ tiếp tục được chuyển thành axit axetic cùng một ít CO₂ và hydro. Giai đoạn cuối là tạo metan, khi nhóm vi sinh vật sinh metan dùng các sản phẩm trên để tạo ra CH₄ và CO₂, chính là biogas.
Trong thực tế, lượng khí nhiều hay ít phụ thuộc vào lượng chất thải nạp mỗi ngày, độ kín khí của túi và nhiệt độ môi trường. Túi mới lắp cũng cần một thời gian để hệ vi sinh vật ổn định trước khi khí đủ dùng, nên chọn túi đúng kỹ thuật ngay từ đầu rất quan trọng.
Xem thêm: 3 vấn đề phải biết để mua đúng túi biogas chuẩn kỹ thuật
4. Biogas Dùng Để Làm Gì Trong Chăn Nuôi?
Ứng dụng phổ biến nhất là đun nấu. Theo một báo cáo của dự án JICA tại Việt Nam, các hộ ở bản Sái Lương sau khi dùng biogas chỉ cần thêm khoảng 3–5 kg củi mỗi ngày, thay vì 15–20 kg như trước đây. Với túi biogas 8 khối dành cho hộ nuôi khoảng 5–20 con heo, Tuấn Biogas cho biết lượng gas đủ để đun nấu khoảng 45 phút – 1 tiếng mỗi ngày. Những hộ cần dùng nhiều gas như nấu cám heo hay nấu rượu có thể kết hợp thêm túi trữ khí để tích trữ khí dùng liên tục lâu hơn, và chọn bếp biogas chuyên dụng thay vì tự chế để cháy ổn định và an toàn hơn.
Biogas cũng dùng được cho đèn chiếu sáng, và một số trang trại tận dụng khí cho đèn sưởi, đèn úm để giữ ấm vật nuôi non. Với trang trại có lượng khí lớn, biogas còn là nhiên liệu cho động cơ và máy phát điện.
Ngoài khí, nước thải sau túi biogas cũng cần được quản lý đúng. Nghiên cứu trên Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ cho biết nước thải biogas có thể chứa COD, đạm và lân vượt quy chuẩn nếu thải thẳng vào ao, hồ, nên cần tận dụng làm phân bón hoặc xử lý bổ sung thay vì xả trực tiếp.
Xem thêm: Nước thải đầu ra của túi biogas có hại không? Cách sử dụng đúng
5. Biogas Khác Gas LPG Như Thế Nào?
Nhiều bà con thắc mắc biogas có thay hoàn toàn được gas bình hay không. Hai loại khí này khác nhau ở nguồn gốc, cách có được khí và chi phí vận hành, như bảng dưới đây.
|
Tiêu chí |
Biogas |
Gas LPG (gas bình) |
|---|---|---|
|
Nguồn gốc |
Sinh ra từ chất thải hữu cơ ngay tại trại |
Sản phẩm từ quá trình chế biến dầu khí, nén thành bình |
|
Cách có được khí |
Tự sản xuất liên tục khi có chất thải nạp vào túi |
Mua bình ở đại lý theo nhu cầu |
|
Chi phí nhiên liệu |
Sau khi lắp hệ thống gần như không phải mua khí, nhưng có chi phí đầu tư ban đầu và bảo trì |
Mua định kỳ, giá thay đổi theo thị trường |
|
Lưu trữ và áp suất |
Chứa trong túi ở áp suất thấp, lượng khí phụ thuộc chất thải mỗi ngày |
Nén lỏng trong bình áp suất cao, hết thì thay bình |
|
Xử lý thêm |
Cần bẫy nước, bình lọc H₂S, đôi khi cần bơm tăng áp |
Dùng gần như ngay với bếp gas thông thường |
|
Giá trị đi kèm |
Xử lý chất thải, giảm mùi, tạo nguồn phân bón |
Chỉ là nhiên liệu |
Vì lượng khí phụ thuộc vào số vật nuôi và lượng chất thải mỗi ngày, biogas là nguồn nhiên liệu bổ sung rất hiệu quả cho hộ chăn nuôi chứ không phải lúc nào cũng thay thế được mọi nhu cầu. Khi cần áp suất ổn định hơn cho bếp hoặc đường ống dài, bà con có thể dùng thêm máy bơm tăng áp.
Xem thêm: Máy bơm tăng áp biogas: tăng áp suất ổn định cho bếp và thiết bị
6. Nuôi Bao Nhiêu Heo Thì Đủ Gas Đun Nấu?
Túi biogas 8 khối là cỡ được nhiều nông hộ lựa chọn nhất, phù hợp quy mô khoảng 5–20 con heo và cho lượng gas đun nấu khoảng 45 phút – 1 tiếng mỗi ngày. Với trang trại từ khoảng 100 con trở lên, giải pháp là chia thành nhiều túi lắp song song, dung tích từ 100 đến 800 khối, dễ mở rộng khi đàn tăng.
Đây chỉ là con số tham khảo vì lượng khí thực tế thay đổi theo giống, độ tuổi heo, lượng nước rửa chuồng và thời tiết. Cách chắc chắn nhất là để kỹ thuật viên khảo sát rồi tư vấn dung tích túi. Bà con có thể xem thêm bài nuôi 20 con heo nên dùng túi biogas bao nhiêu khối và bảng giá túi biogas 6–150 khối để hình dung chi phí đầu tư.
7. Khí Biogas Có An Toàn Không? Ba Nguyên Tắc Cần Nhớ
Biogas an toàn khi lắp đúng kỹ thuật và dùng đúng cách, nhưng không nên xem nhẹ vì metan là khí cháy được còn H₂S là khí độc. An toàn dựa trên ba việc. Thứ nhất là kín khí: mối hàn, mặt bích và đường ống phải kín, có thể kiểm tra rò rỉ bằng cách quét nước xà phòng lên các mối nối rồi quan sát bọt khí. Thứ hai là có van xả áp: khi áp suất trong túi tăng quá mức, như những ngày nắng nóng, van tự mở để xả bớt khí; túi của Tuấn Biogas được lắp van điều áp lò xo inox tự xả nhằm giảm rủi ro quá áp. Thứ ba là đặt ở nơi thông thoáng, xa nguồn lửa.
Sau vụ ngạt khí tại hầm biogas ở Thanh Hóa, các bác sĩ Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai cảnh báo H₂S là khí cực độc, có thể làm nạn nhân bất tỉnh gần như ngay lập tức, theo VOV. Vì vậy, bà con không tự ý xuống hố hay bể kín có biogas khi chưa thông gió, không hút thuốc hay đốt lửa gần túi; khi nghi rò rỉ hoặc ngửi thấy mùi trứng thối nồng, hãy ra nơi thoáng, tắt nguồn lửa và liên hệ kỹ thuật. Nếu có người choáng váng, đưa ra nơi thoáng khí và gọi cấp cứu 115. Hệ thống đúng kỹ thuật giảm rủi ro đáng kể nhưng không thay thế việc kiểm tra định kỳ.
8. Bắt Đầu Với Túi Biogas Cần Chuẩn Bị Gì?
Trước khi mua túi, bà con nên chuẩn bị bốn thông tin: số lượng và loại vật nuôi, vị trí đào hố (nên gần chuồng để chất thải chảy về thuận lợi), kích thước hố dự kiến, và nhu cầu dùng khí (chỉ đun nấu hay còn nấu cám, nấu rượu). Từ đó kỹ thuật viên sẽ tư vấn dung tích túi, loại túi và phụ kiện đi kèm.
Túi Biogas Tuấn Biogas làm từ bạt HDPE nguyên sinh dày 0,75 mm (nông hộ) hoặc 1 mm (trang trại), được bơm thử áp lực trước khi xuất xưởng, mặt bích dập sẵn tại xưởng. Công ty khảo sát miễn phí, có video hướng dẫn lắp đặt và bảo hành 5 năm. Bà con có thể xem các sản phẩm túi biogas, hướng dẫn lắp túi biogas tròn 8 khối cho nông hộ hoặc quy trình thi công túi biogas cho trang trại heo.
Xem thêm: So sánh túi biogas, hầm xây và hầm composite: chi phí 10 năm cho hộ chăn nuôi
9. Kết Luận
Biogas là khí sinh học sinh ra từ chất thải chăn nuôi khi được ủ kín, gồm chủ yếu metan và CO₂ cùng một lượng nhỏ H₂S và hơi nước. Khí này dùng để đun nấu, thắp sáng, chạy máy phát điện hoặc sưởi cho vật nuôi non, đồng thời giúp xử lý chất thải và tạo nguồn phân bón. Để dùng hiệu quả và an toàn, bà con cần chọn đúng dung tích túi theo quy mô đàn, lắp đúng kỹ thuật, có van xả áp, bình lọc khí và kiểm tra định kỳ. Tuấn Biogas sẵn sàng khảo sát và tư vấn cỡ túi phù hợp với chuồng trại của bà con.
10. Câu Hỏi Thường Gặp
Biogas có độc không?
Biogas có chứa H₂S là khí độc ở nồng độ cao và metan là khí cháy được, nên cần dùng cẩn thận. Khi hệ thống kín khí, có van xả áp, đặt nơi thoáng và có bình lọc, rủi ro được giảm đáng kể. Không nên xuống hố hoặc bể kín chứa biogas khi chưa thông gió.
Biogas có phải năng lượng tái tạo không?
Có. Biogas được xem là nhiên liệu sinh học vì sinh ra từ chất thải hữu cơ mà vật nuôi thải ra thường xuyên.
1 m³ khí biogas đun nấu được bao lâu?
Chưa có con số chung cho mọi trường hợp, vì thời gian cháy phụ thuộc vào loại bếp, cỡ lửa và tỷ lệ metan trong khí. Để tham khảo, túi 8 khối của hộ nuôi khoảng 5–20 con heo cho lượng gas đun nấu khoảng 45 phút — 1 tiếng mỗi ngày theo thông tin Tuấn Biogas công bố. Muốn biết sát hơn, bà con nên nhờ kỹ thuật viên tính theo bếp và quy mô đàn.
Khí biogas có mùi gì, vì sao?
Khí biogas thô thường có mùi trứng thối do hydro sulfua (H₂S). Mùi nồng hơn bình thường có thể do lượng H₂S cao hoặc có điểm rò rỉ, nên cần kiểm tra các mối nối bằng nước xà phòng và dùng bình lọc khí trên đường ống dẫn.
BẠN ĐANG NUÔI BAO NHIÊU HEO VÀ MUỐN BIẾT NÊN DÙNG TÚI BIOGAS CỠ NÀO?
Liên hệ ngay để được đội ngũ kỹ thuật Tuấn Biogas tư vấn dung tích túi biogas theo số lượng heo và cách bố trí chuồng trại của bạn.
Tổng đài tư vấn & CSKH: 1900 9252
Tuấn Biogas: 0985 005 533
Kỹ thuật Tuấn Biogas: 0358 348 368
Như Túi Biogas: 0326 675 456
Website chính thức: tuanbiogas.com
Địa chỉ văn phòng: Số 77, Đường số 1, khu biệt thự Tiamo Phú Thịnh, Tổ 75, Khu Phố 6, Phường Thủ Dầu Một, Thành phố Hồ Chí Minh
Kết nối với Tuấn Biogas
Facebook Tuấn Biogas
YouTube Tuấn Biogas